Een digitaal autonome cloud. Luchtfietserij?
In de nieuwste aflevering van de podcastserie ‘De Publieke Ruimte’ staat de vraag centraal in hoeverre de overheid nog regie heeft over haar digitale infrastructuur.
De aanleiding is de groeiende afhankelijkheid van grote Amerikaanse techbedrijven voor opslag, verwerking en beheer van overheidsdata. Door Amerikaanse wetgeving kunnen buitenlandse overheden in theorie toegang krijgen tot gegevens die in commerciële clouds worden opgeslagen, wat leidt tot zorgen over digitale autonomie.
In de podcast spreken drie vertegenwoordigers van verschillende overheidslagen. Ron Kolkman spreekt namens de Rijksoverheid in zijn rol als voorzitter van het aanjaagteam Cloud binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie en als hoofdingenieur‑directeur bij Rijkswaterstaat. Vanuit de gemeenten vertelt Jacco Brouwer, beleidscoördinator Cloud en Digitalisering bij de VNG, over hun gezamenlijke inzet. En namens de waterschappen deelt Rozemarijn ter Horst haar perspectief als programmamanager Collectieve Thema’s bij het Waterschapshuis, de organisatie waarin 21 waterschappen samenwerken aan digitale ontwikkeling.
Waarom dit urgent is
De sprekers benadrukken dat digitalisering in het publieke domein onafhankelijk georganiseerd moet worden. Door geopolitieke ontwikkelingen is dit onderwerp versneld op de bestuurlijke agenda gekomen. Veel overheidsorganisaties werken echter nog versnipperd: ieder ministerie of gemeente koopt eigen cloudoplossingen in, vaak onder verschillende voorwaarden.
De ambitie: een soevereine overheidscloud
Het Rijk werkt binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie aan een soevereine overheidscloud. Het doel: eind 2026 een volledig uitgewerkt concept waarmee overheidsorganisaties veilig, onafhankelijk en toekomstbestendig data kunnen opslaan en applicaties kunnen draaien. Belangrijke eisen zijn continuïteit, portabiliteit (gemakkelijk kunnen overstappen) en onafhankelijkheid van buitenlandse jurisdicties.
Gemeenten en waterschappen
Gemeenten zijn voor circa 90% afhankelijk van marktpartijen voor hun digitalisering. Zij moeten bij elke nieuwe aanbesteding bewuster sturen op waarden als onafhankelijkheid en continuïteit. De waterschappen lopen voorop: zij ontwikkelden een gezamenlijke digitale vaarkaart en onderzochten al vroeg hoe zij minder afhankelijk kunnen worden van leveranciers zoals Microsoft. Hun uitgangspunt: keuzes moeten bijdragen aan een weerbare, veerkrachtige en betrouwbare overheid.
Gedeelde uitdaging
Alle sprekers zien dezelfde opgave:
- de overheid moet minder afhankelijk worden van buitenlandse techreuzen
- samenwerking tussen overheidsorganisaties is noodzakelijk
- alternatieven moeten worden opgebouwd voordat overstappen mogelijk is
- digitalisering moet worden gestuurd vanuit publieke waarden, niet vanuit techniek
De podcast laat zien dat digitale soevereiniteit geen technisch vraagstuk is, maar een bestuurlijke en maatschappelijke opdracht.